Een Afrikaanse hitserie op Netflix is een doorbraak. The Polygamist is een Zuid-Afrikaanse serie gebaseerd op een roman van de Zimbabwaanse auteur Sue Nyathi. Niet eerder werd de vernetflixing van een roman van een Afrikaanse schrijver zoveel bekeken in de hele wereld.The Polygamist, maar liefst 22 afleveringen, zette miljoenen aan het bingewatchen. De roman van Sue Nyati met dezelfde titel is onlangs heruitgegeven; het was haar debuut uit 2012. Wat maakt de serie zo aantrekkelijk?
Jonasi Gomora, een superrijke self-made zakenman, is de polygame man uit de titel. Joyce is zijn officiële echtgenote, die niet weet dat hij al een geheime onofficiële vrouw heeft, zijn jeugdliefde van voor zijn sprong op de maatschappelijke ladder. Dan verschijnt een ambitieuze, aantrekkelijke jonge vrouw op het toneel die in het bedrijf komt werken. En later zoekt Jonasi nog iets bij een piepjonge vierde 'vrouw', een tiener die haar lijf verkoopt. Maar hij krijgt aids en sterft. Dit mag ik allemaal wel verklappen, want alles staat al op de achterflap van het boek en de serie begint, net als het boek, met de begrafenis van Jonasi.
Zelf verbaasd
Sukoluhle Nyathi, zeg maar Sue, was zelf ook wel verbaasd door de interesse van de gigant Netflix en het succes van de serie, zei ze in interviews. Haar manuscript werd indertijd keer op keer door uitgevers afgewezen en ze publiceerde het eerst maar in eigen beheer. Het was tot het najaar 2026 niet meer te krijgen, totdat de Zuid-Afrikaanse uitgever Logogog een heruitgave uitbracht. Ik heb de roman nu voor het eerst gelezen en had daarvoor al drie afleveringen van de Netflixserie bekeken.
Het boek The Polygamist is anders dan romans uit bijvoorbeeld The African Writers Series of meer recente romans van jongere schrijvers. Is het wel literatuur, vraag je je soms af; het lijkt soms meer op Young Adult. Het is ook weer geen boeketreeks-romance. Het verhaal is rechttoe-rechtaan, veel personages blijven vlak, ook als ze zelf aan het woord zijn. Nyathi mijdt de cliché's niet. Je zou kunnen zeggen dat ze ermee speelt. Ze houdt de aandacht vast door plotselinge plotwendingen, tijdsprongen, wisseling van perspectief. Door de terugblik-methode worden opgeworpen vragen verderop pas beantwoord.
Er zijn nog een paar punten die mij opvielen. Ten eerste, de expliciete seksscènes: die zijn er veel en ze vormen een rode draad in het boek. Die vrijpartijen zijn bovendien beschreven vanuit vrouwelijke perspectieven. Dit is het tweede element dat opvalt. In elk hoofdstuk is een van de vier vrouwen de ik-persoon, in afwisseling. Elk van hen heeft een eigen stem – manier van praten en vertellen. Zo krijgt de lezer tegengestelde voorstellingen van dezelfde gebeurtenissen. Dat is boeiend. Ten derde gebruikt ze verteltechnieken uit het detective-genre met cliff-hangers. En dan is er het milieu van de superrijken, een heel ander 'Afrika' dan in het Westen meestal wordt voorgeschoteld.
Vrouwenmishandeling
Maar het is niet allemaal 'sex and the city': vrouwenmishandeling is in de kern het thema van The Polygamist. Ondanks alle, soms hilarische, verwikkelingen, komt de duistere kant van Jonasi steeds meer naar voren in de loop van het boek. Zijn jeugdliefde Essie – die hij in een groot huis in de armenwijk Mbare onderhoudt, maar die ook bijverdient met betaalde seks – kent die gewelddadige kant van jongs af aan. De anderen komen die vroeg of laat tot hun schrik tegen.
De Zuid-Afrikaanse verfilmers hebben de plaats van handeling verplaatst van Harare naar Johannesburg. Voor de Netflix-serie hebben ze het boek omgewerkt tot 22 afleveringen. Ook de personages in de serie zijn, zeker in het begin, nogal cliché-matig. De scenario-schrijvers hebben wel geprobeerd de mannelijke hoofdpersoon Jonasi wat meer reliëf te geven. Zo speelt een minder geslaagde broer opeens een rol, een idee overgenomen van The Godfather lijkt het. Je leert Jonasi beter kennen door zijn omgang met die broer, die niet in het boek voorkomt. Maar Nyathi's plot en personages staan fier overeind in de serie. Hoewel ze geen rol heeft gespeeld bij het scenario, vertelde ze in een interviews. Zoals met het Zuid-Afrikaanse blad Glamour en met het tijdschrift The Africa Report.
In The Guardian bracht Nesrine Malik een bruisende ode aan de serie. Ach, ze was echt helemaal ondergedompeld. Ze was echt niet van plan geweest al die 22 afleveringen te bekijken, maar ze kon gewoon niet meer ophouden. Ze begreep waarom in de eerste maand al 23 miljoen views werden geregistreerd. En de verrassing: met al die heerlijke scènes gaat de serie ook echt ergens over. 'What we have here is not trash TV, but a profound rumination on tradition v modernity, and the broader universal trajectory of an African middle class.'
Cliché's ontbreken
Moki Makura van het tijdschrift The New African was al even snel verslingerd, ondanks haar aanvankelijke weerzin tegen zoveel afleveringen. Ze was getroffen door het ontbreken van die ellendige cliché's over arme, hongerige, slachtofferige Afrikanen. 'The Polygamist never announced: “Look at modern African wealth.” It simply showed it. The houses, fashion, cars and lifestyles were the backdrop, not the storyline. It shouted Africa is sophisticated and traditional all at once by whispering it gently.'
The Polygamist 'heeft de wereld aangezet tot het bespreken van overspel', is de insteek van een artikel op de site van de BBC. En uit dit artikel blijk waar de verdieping van de kwestie overspel (verwikkelingen, hartzeer, familieproblemen) in de filmserie vandaan komt: de werkelijke polygame oud-president van Zuid-Afrika Jacob Zuma. Sommige van zijn kinderen speelden een belangrijke rol bij de productie en het scenario.
'Gugu Zuma-Ncube and Thuli Zuma's parents divorced in 1998 after 16 years of marriage - and another of their half-siblings is also credited as a writer on the series.' 'Zuma-Ncube says their upbringing and other issues she and others in the team experienced influenced how they told the story. "A lot of the scenes that you see in the show are taken directly out of our lives. I famously come from a very polygamist family… [so] I brought that in," she told the BBC.'
Controverse
Met Zuma komen we als vanzelf op controverse: Zuma kreeg het verwijt dat hij zijn promiscuìteit verstopte achter traditionele polygamie. En voor het boek en de serie speelt dezelfde onduidelijkheid: gaat het hier wel om een polygamist? Overspel is niet hetzelfde als polygamie. Sue Nyathi zei in het interview dat haar boek over de moderne vorm van polygamie ging, niet over de traditie, zoals die in haar eigen familie. Maar ze kreeg verwijten dat ze een rijke, eeuwenoude traditie door het slijk had gehaald.
De Netflixserie wordt vanuit die kritiek onder vuur genomen door Bhekisisa Mncube op de site van de Zuid-Afrikaanse Daily Maverick. 'The series conflates polygamy (isithembu) with sexual deviance, mistakes culture for pathology, and passes off shock as storytelling. It mistakes a family institution for a libido.' Hij vertelt over een hem bekende oude man die in een Zuid-Afrikaans dorp een harmonieus leven leidde met zijn drie echtgenotes. Daar lijkt die Jonasi helemaal niet op met zijn strapatsen, leugens en vrouwenmishandeling, dat maakt Mncube zo boos in de drie dagen dat hij naar de serie had gekeken, schrijft hij.
Meer Afrikaans op Netflix?
In de Zuid-Afrikaanse Mail&Guardian wordt de vraag opgeworpen of na het enorme succes van The Polygamist ook andere Zimbabwaanse romans onder de vlag van Netflix verfilmd zullen worden. Dat is niet zo vanzelfsprekend, is de conclusie. De krant sprak met de Zimbabwaanse filmer Ben Mahaka. 'Zimbabwe heeft geen gebrek aan sterke verhalenvertellers en verhalen', zei die en noemde Yvonne Vera, Tsitsi Dangarembga, Chenjerai Hove en Ndabaningi Sithole. Maar daarna verhaalt hij hoe moeilijk het is voor Afrikaanse auteurs en filmmakers om een voet binnen de deur te krijgen bij Netflix.
De Zimbabwaanse krant The Herald kwam met een vergelijkbaar verhaal, met als belangrijkste geïnterviewde 'the veteran writer and director Raisedon Baya'.
Er wordt hier en daar wel gespeculeerd over een tweede seizoen van Netflix's The Polygamist.
Interviews met Sue Nyathi op video:
https://www.youtube.com/watch?v=sBXDN2b5SRM
https://www.youtube.com/watch?v=dhxyK3OTeVU
